Μερικές φορές αρκεί μια μυρωδιά για να μας μεταφέρει ξαφνικά σε μια άλλη εποχή. Το άρωμα από ένα συγκεκριμένο φαγητό, η μυρωδιά ενός παλιού βιβλίου, το άρωμα κάποιου ανθρώπου ή ακόμη και η χαρακτηριστική μυρωδιά ενός χώρου μπορεί να ξυπνήσει αναμνήσεις που είχαμε να θυμηθούμε πολλά χρόνια. Το φαινόμενο αυτό δεν είναι τυχαίο, αλλά συνδέεται με τον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τις οσμές.
Όταν εισπνέουμε μια μυρωδιά, μόρια από τον αέρα φτάνουν σε ειδικούς υποδοχείς που βρίσκονται στο εσωτερικό της μύτης. Οι υποδοχείς αυτοί μετατρέπουν την πληροφορία σε νευρικά σήματα, τα οποία μεταφέρονται στον εγκέφαλο. Εκεί η μυρωδιά αναγνωρίζεται και αποκτά νόημα, ανάλογα με τις προηγούμενες εμπειρίες μας.
Το ενδιαφέρον είναι ότι το σύστημα της όσφρησης έχει στενή σχέση με περιοχές του εγκεφάλου που συμμετέχουν στη μνήμη και στο συναίσθημα. Ανάμεσά τους βρίσκονται δομές όπως ο ιππόκαμπος και η αμυγδαλή. Έτσι, μια μυρωδιά μπορεί να συνδεθεί πολύ έντονα με ένα πρόσωπο, έναν χώρο ή μια συγκεκριμένη περίοδο της ζωής μας.
Αυτό εξηγεί γιατί μια γνώριμη μυρωδιά μπορεί να προκαλέσει όχι μόνο μια απλή ανάμνηση, αλλά και ένα ολόκληρο σύνολο αισθήσεων. Μπορεί ξαφνικά να θυμηθούμε το σπίτι όπου μεγαλώσαμε, ένα καλοκαίρι, ένα σχολικό περιβάλλον ή κάποιο αγαπημένο πρόσωπο. Μερικές φορές μάλιστα η ανάμνηση εμφανίζεται τόσο γρήγορα, ώστε νιώθουμε σαν να επιστρέψαμε για λίγες στιγμές στο παρελθόν.
Οι οσμές μπορούν επίσης να προκαλέσουν έντονα συναισθήματα. Η μυρωδιά ενός φαγητού μπορεί να δημιουργήσει αίσθημα οικειότητας και ασφάλειας, ενώ μια άλλη μυρωδιά μπορεί να μας προκαλέσει δυσφορία επειδή έχει συνδεθεί στο παρελθόν με μια δυσάρεστη εμπειρία.
Δεν σημαίνει ότι κάθε μυρωδιά λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο ή ότι όλοι οι άνθρωποι θα αντιδράσουν παρόμοια. Οι προσωπικές εμπειρίες παίζουν καθοριστικό ρόλο. Η ίδια ακριβώς μυρωδιά μπορεί για έναν άνθρωπο να θυμίζει διακοπές και για κάποιον άλλον μια εντελώς διαφορετική περίοδο της ζωής του.
Η όσφρηση, επομένως, δεν μας βοηθά μόνο να αναγνωρίζουμε τι υπάρχει γύρω μας. Μπορεί να λειτουργήσει σαν μια ιδιαίτερη «γέφυρα» ανάμεσα στο παρόν και στο παρελθόν, επαναφέροντας μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα εικόνες, συναισθήματα και αναμνήσεις που θεωρούσαμε ξεχασμένες.
