Ένα αντιβιοτικό που κάποτε αντιμετώπιζε αποτελεσματικά μια βακτηριακή λοίμωξη μπορεί, με την πάροδο του χρόνου, να χάσει μέρος της αποτελεσματικότητάς του. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται αντιβιοτική αντοχή και αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τη σύγχρονη ιατρική. Δεν σημαίνει ότι ο ανθρώπινος οργανισμός γίνεται ανθεκτικός στα φάρμακα, αλλά ότι τα βακτήρια αποκτούν την ικανότητα να επιβιώνουν παρά τη δράση τους.
Οι βακτηριακοί πληθυσμοί μπορούν να αναπτύξουν αντοχή μέσω γενετικών μεταβολών ή να αποκτήσουν γονίδια αντοχής από άλλους μικροοργανισμούς. Όταν χρησιμοποιείται ένα αντιβιοτικό, τα ευαίσθητα βακτήρια καταστρέφονται ή περιορίζονται, ενώ εκείνα που διαθέτουν μηχανισμούς αντοχής έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να επιβιώσουν και να πολλαπλασιαστούν.
Η διαδικασία αυτή επιταχύνεται όταν τα αντιβιοτικά χρησιμοποιούνται χωρίς να υπάρχει πραγματική ανάγκη. Τα αντιβιοτικά δεν δρουν κατά των ιών, επομένως δεν θεραπεύουν κοινές ιογενείς λοιμώξεις, όπως το απλό κρυολόγημα. Η άσκοπη χρήση τους αυξάνει την πίεση επιλογής υπέρ των ανθεκτικών βακτηρίων, χωρίς να προσφέρει όφελος στον ασθενή.
Η αντιβιοτική αντοχή μπορεί να οδηγήσει σε λοιμώξεις που είναι δυσκολότερο να θεραπευτούν, απαιτούν διαφορετικά ή περισσότερα φάρμακα και ενδέχεται να χρειάζονται μεγαλύτερη διάρκεια νοσηλείας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές είναι περιορισμένες. Το πρόβλημα αφορά όχι μόνο τα νοσοκομεία, αλλά και την κοινότητα, καθώς ανθεκτικά βακτήρια μπορούν να μεταδίδονται μεταξύ ανθρώπων και μέσω του περιβάλλοντος.
Η πρόληψη απαιτεί συντονισμένη προσπάθεια. Οι επαγγελματίες υγείας χρειάζεται να επιλέγουν το κατάλληλο αντιβιοτικό, στη σωστή δόση και για την ενδεδειγμένη διάρκεια. Οι ασθενείς, από την πλευρά τους, πρέπει να λαμβάνουν τα φάρμακα σύμφωνα με τις οδηγίες και να μην χρησιμοποιούν παλιά αντιβιοτικά ή σκευάσματα που έχουν συνταγογραφηθεί για άλλον άνθρωπο.
Εξίσου σημαντικά είναι ο εμβολιασμός, η υγιεινή των χεριών και η πρόληψη των λοιμώξεων, καθώς μειώνουν την ανάγκη χρήσης αντιβιοτικών.
Η διατήρηση της αποτελεσματικότητας αυτών των φαρμάκων δεν αφορά μόνο τη σημερινή θεραπεία, αλλά και τη δυνατότητα αντιμετώπισης σοβαρών λοιμώξεων στο μέλλον. Η ορθολογική χρήση τους αποτελεί ευθύνη τόσο του συστήματος υγείας όσο και της κοινωνίας.
