Το σώμα μας λειτουργεί με έναν εσωτερικό βιολογικό ρυθμό που καθορίζει πότε νιώθουμε υπνηλία, πότε είμαστε σε εγρήγορση και πότε πραγματοποιούνται πολλές από τις καθημερινές λειτουργίες του οργανισμού. Όταν αλλάζουμε απότομα το ωράριο του ύπνου, για παράδειγμα επειδή δουλεύουμε τη νύχτα, ταξιδεύουμε ή μένουμε ξύπνιοι μέχρι αργά για αρκετές ημέρες, το εσωτερικό αυτό «ρολόι» χρειάζεται χρόνο για να προσαρμοστεί.
Ο κιρκάδιος ρυθμός επηρεάζεται σημαντικά από το φως και το σκοτάδι. Το βράδυ, η αύξηση της μελατονίνης βοηθά τον οργανισμό να προετοιμαστεί για ύπνο, ενώ το πρωινό φως λειτουργεί ως σήμα που ενισχύει την εγρήγορση. Όταν ξαφνικά κοιμόμαστε και ξυπνάμε σε διαφορετικές ώρες, τα σήματα αυτά δεν συμβαδίζουν πλέον με το νέο πρόγραμμα.
Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι έντονη υπνηλία την ημέρα, δυσκολία να αποκοιμηθούμε το βράδυ, μειωμένη συγκέντρωση και αίσθημα κόπωσης. Ο εγκέφαλος προσπαθεί να διατηρήσει την εγρήγορση σε μια ώρα που το σώμα έχει προγραμματιστεί να κοιμάται ή, αντίστροφα, να προκαλέσει ύπνο όταν οι συνθήκες ευνοούν την ενεργοποίηση.
Η απότομη αλλαγή ωραρίου μπορεί να επηρεάσει και άλλες λειτουργίες. Η θερμοκρασία του σώματος, η έκκριση ορισμένων ορμονών, η πέψη και ο μεταβολισμός ακολουθούν επίσης κιρκάδιους ρυθμούς. Έτσι, μια σημαντική μετατόπιση του ύπνου μπορεί να συνοδεύεται από αλλαγές στην όρεξη, αίσθημα βάρους ή γενικότερη δυσφορία.
Όταν η αλλαγή είναι προσωρινή, ο οργανισμός συνήθως προσαρμόζεται σταδιακά. Αν όμως το ωράριο μεταβάλλεται συνεχώς, όπως μπορεί να συμβαίνει σε ορισμένες μορφές εργασίας με βάρδιες, η προσαρμογή γίνεται δυσκολότερη. Η σταθερότητα στις ώρες ύπνου και αφύπνισης βοηθά το βιολογικό ρολόι να λειτουργεί πιο ομαλά.
Για να διευκολυνθεί η μετάβαση, είναι χρήσιμο το νέο πρόγραμμα να εφαρμόζεται όσο γίνεται σταθερά, ενώ η έκθεση σε φυσικό φως την κατάλληλη ώρα μπορεί να βοηθήσει τον οργανισμό να συγχρονιστεί. Παράλληλα, η αποφυγή έντονου φωτισμού πριν από την ώρα του ύπνου μπορεί να ενισχύσει τη φυσική προετοιμασία για ξεκούραση.
Η απότομη αλλαγή ωραρίου, επομένως, δεν επηρεάζει μόνο το πότε κοιμόμαστε. Αναγκάζει ολόκληρο τον οργανισμό να επαναπροσδιορίσει τον καθημερινό του ρυθμό, διαδικασία που χρειάζεται χρόνο και συνέπεια.
