Υπάρχουν στιγμές που προσπαθούμε επίμονα να θυμηθούμε ένα όνομα, μια λέξη ή μια πληροφορία, αλλά αυτή μοιάζει να έχει εξαφανιστεί από τη μνήμη μας. Λίγα λεπτά ή ακόμη και ώρες αργότερα, μπορεί να εμφανιστεί ξαφνικά στο μυαλό μας, χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια. Το φαινόμενο αυτό είναι αρκετά συνηθισμένο και συνδέεται με τον σύνθετο τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος αποθηκεύει και ανακαλεί τις πληροφορίες.
Μία από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις είναι το λεγόμενο «φαινόμενο της άκρης της γλώσσας». Γνωρίζουμε ότι έχουμε αποθηκευμένη μια συγκεκριμένη πληροφορία, αλλά δυσκολευόμαστε προσωρινά να αποκτήσουμε πρόσβαση σε αυτήν. Μπορεί να θυμόμαστε το πρώτο γράμμα μιας λέξης, τον αριθμό των συλλαβών ή κάποια άλλη σχετική λεπτομέρεια, χωρίς όμως να μπορούμε να ανακαλέσουμε ολόκληρη τη λέξη.
Η ανάκληση μιας μνήμης δεν λειτουργεί σαν αναζήτηση σε ένα τέλειο αρχείο. Ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί συνδέσεις και «διαδρομές» που συνδέουν μια πληροφορία με άλλες εμπειρίες, λέξεις, εικόνες και συναισθήματα. Αν κάποια από αυτές τις διαδρομές δεν ενεργοποιηθεί αποτελεσματικά, η ανάκληση μπορεί προσωρινά να αποτύχει.
Η κούραση, το άγχος και η διάσπαση της προσοχής μπορούν επίσης να δυσκολέψουν την προσπάθεια. Όταν συγκεντρωνόμαστε υπερβολικά στο να θυμηθούμε κάτι, ενδέχεται να αυξάνουμε την πνευματική πίεση και να δυσκολεύουμε ακόμη περισσότερο την ανάκληση.
Παράδοξα, το να σταματήσουμε να προσπαθούμε μπορεί να βοηθήσει. Όταν ασχολούμαστε με μια άλλη δραστηριότητα, ο εγκέφαλος συνεχίζει να επεξεργάζεται πληροφορίες χωρίς την ίδια συνειδητή προσπάθεια. Ένα σχετικό ερέθισμα, όπως μια λέξη, ένας ήχος ή μια εικόνα, μπορεί στη συνέχεια να ενεργοποιήσει τη σωστή σύνδεση και να κάνει την ξεχασμένη πληροφορία να εμφανιστεί ξαφνικά.
Αυτό εξηγεί γιατί μερικές φορές θυμόμαστε ένα όνομα ενώ κάνουμε κάτι εντελώς διαφορετικό από αυτό που κάναμε όταν προσπαθούσαμε να το βρούμε.
Το φαινόμενο δείχνει ότι το να μην μπορούμε να ανακαλέσουμε προσωρινά μια πληροφορία δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αυτή έχει χαθεί από τη μνήμη. Μπορεί απλώς να μην έχουμε πρόσβαση σε αυτή τη συγκεκριμένη στιγμή. Η μνήμη είναι ένα δυναμικό σύστημα, στο οποίο η αποθήκευση, η ανάκληση και οι συνδέσεις μεταξύ των πληροφοριών συνεργάζονται συνεχώς.
