Το τρέμουλο είναι ένας από τους πιο άμεσους μηχανισμούς με τους οποίους το σώμα προσπαθεί να προστατευτεί από το κρύο. Όταν η θερμοκρασία του περιβάλλοντος πέφτει, ο οργανισμός ενεργοποιεί αυτόματα διαδικασίες που περιορίζουν την απώλεια θερμότητας και αυξάνουν την παραγωγή της. Το χαρακτηριστικό ρίγος που αισθανόμαστε είναι ουσιαστικά μια προσπάθεια του σώματος να «ζεσταθεί» μόνο του.
Η θερμοκρασία του σώματος ελέγχεται σε μεγάλο βαθμό από μια περιοχή του εγκεφάλου που ονομάζεται υποθάλαμος. Όταν αντιληφθεί ότι το σώμα αρχίζει να κρυώνει, ενεργοποιεί μια σειρά από αντιδράσεις. Μία από αυτές είναι η σύσπαση των αιμοφόρων αγγείων του δέρματος, ώστε να μειωθεί η απώλεια θερμότητας προς το περιβάλλον.
Παράλληλα, ενεργοποιούνται οι σκελετικοί μύες. Μικρές, γρήγορες και ακούσιες συσπάσεις των μυών προκαλούν το τρέμουλο. Οι μυϊκές αυτές συσπάσεις απαιτούν ενέργεια και κατά τη διάρκειά τους παράγεται θερμότητα. Με αυτόν τον τρόπο ο οργανισμός προσπαθεί να αυξήσει τη θερμοκρασία του εσωτερικού του.
Το τρέμουλο δεν περιορίζεται απαραίτητα σε ένα συγκεκριμένο σημείο του σώματος. Μπορεί να αισθανθούμε ότι τρέμουν τα χέρια, τα πόδια ή ακόμη και ολόκληρο το σώμα. Όσο πιο έντονο είναι το κρύο και όσο περισσότερο διαρκεί η έκθεση, τόσο πιο έντονη μπορεί να γίνει αυτή η αντίδραση.
Πριν ακόμη αρχίσει το έντονο τρέμουλο, το σώμα έχει ήδη ενεργοποιήσει άλλους μηχανισμούς. Οι τρίχες του δέρματος μπορεί να σηκωθούν, προκαλώντας αυτό που ονομάζουμε ανατριχίλα, ενώ τα αγγεία του δέρματος συστέλλονται. Στον άνθρωπο, η ανόρθωση των τριχών δεν προσφέρει σημαντική προστασία από το κρύο, αποτελεί όμως ένα εξελικτικό κατάλοιπο ενός μηχανισμού που ήταν περισσότερο χρήσιμος σε ζώα με πυκνό τρίχωμα.
Όταν επιστρέψουμε σε ένα πιο ζεστό περιβάλλον, οι συγκεκριμένες αντιδράσεις σταδιακά σταματούν. Τα αγγεία του δέρματος διαστέλλονται και η παραγωγή θερμότητας από το τρέμουλο μειώνεται.
Το τρέμουλο είναι συνήθως μια φυσιολογική και προσωρινή αντίδραση. Ωστόσο, η παρατεταμένη έκθεση σε πολύ χαμηλές θερμοκρασίες μπορεί να οδηγήσει σε υποθερμία. Σε προχωρημένη υποθερμία, μάλιστα, το τρέμουλο μπορεί τελικά να μειωθεί ή να σταματήσει, κάτι που αποτελεί ανησυχητικό σημάδι και απαιτεί άμεση αντιμετώπιση.
Επομένως, κάθε φορά που τρέμουμε από το κρύο, το σώμα μας ενεργοποιεί έναν εντυπωσιακά απλό αλλά αποτελεσματικό μηχανισμό: χρησιμοποιεί τις γρήγορες συσπάσεις των μυών για να παράγει περισσότερη θερμότητα και να διατηρήσει σταθερή την εσωτερική του θερμοκρασία.
