Η μοναξιά στους ηλικιωμένους αποτελεί ένα αυξανόμενο κοινωνικό και δημόσιο πρόβλημα, με σοβαρές επιπτώσεις τόσο στην ψυχική όσο και στη σωματική υγεία. Πολλές μελέτες δείχνουν ότι η κοινωνική απομόνωση συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο κατάθλιψης, άνοιας και καρδιαγγειακών παθήσεων. Η μοναξιά δεν είναι αποτέλεσμα ενός μόνο παράγοντα, αλλά προκύπτει από έναν συνδυασμό αλλαγών που συνοδεύουν το γήρας. Τέσσερις βασικοί λόγοι φαίνεται να παίζουν καθοριστικό ρόλο.
1. Απώλεια συντρόφου και φίλων
Καθώς τα χρόνια περνούν, οι ηλικιωμένοι έρχονται αντιμέτωποι με τον θάνατο του/της συντρόφου ή στενών φίλων. Η απώλεια αυτών των σημαντικών σχέσεων δημιουργεί ένα έντονο αίσθημα κενού και συναισθηματικής απομόνωσης. Ακόμη και όταν υπάρχουν συγγενείς, η απουσία ενός ανθρώπου με τον οποίο μοιράστηκαν τη ζωή τους είναι δύσκολο να αναπληρωθεί.
2. Μείωση της κινητικότητας και προβλήματα υγείας
Τα χρόνια νοσήματα, ο πόνος και οι κινητικές δυσκολίες περιορίζουν τη δυνατότητα συμμετοχής σε κοινωνικές δραστηριότητες. Πολλοί ηλικιωμένοι αποφεύγουν τις εξόδους λόγω φόβου πτώσεων ή κόπωσης, με αποτέλεσμα να περνούν όλο και περισσότερο χρόνο μόνοι στο σπίτι. Η σωματική απομόνωση συχνά οδηγεί και σε ψυχολογική απομάκρυνση από τους άλλους.
3. Συνταξιοδότηση και απώλεια κοινωνικού ρόλου
Η αποχώρηση από την εργασία σηματοδοτεί το τέλος μιας καθημερινής ρουτίνας και ενός ενεργού κοινωνικού ρόλου. Για πολλούς ηλικιωμένους, η εργασία αποτελούσε βασική πηγή επαφών, αναγνώρισης και αίσθησης σκοπού. Η απουσία αυτών των στοιχείων μπορεί να οδηγήσει σε αίσθημα αχρηστίας και κοινωνικής απομόνωσης.
4. Αλλαγές στη δομή της οικογένειας
Οι σύγχρονες οικογένειες είναι συχνά πιο μικρές και γεωγραφικά διασκορπισμένες. Τα παιδιά και τα εγγόνια μπορεί να ζουν μακριά λόγω εργασίας ή σπουδών, περιορίζοντας τη συχνή επαφή. Παράλληλα, η ψηφιακή επικοινωνία δεν είναι πάντα εύκολη για τους ηλικιωμένους, εντείνοντας το αίσθημα αποξένωσης.
Η αντιμετώπιση της μοναξιάς στην τρίτη ηλικία απαιτεί κοινωνική ευαισθητοποίηση, ενίσχυση των δομών φροντίδας και ενεργή συμμετοχή της οικογένειας και της κοινότητας. Η ανθρώπινη επαφή παραμένει βασική ανάγκη σε κάθε στάδιο της ζωής.
