Οι ψυχαναγκαστικές συμπεριφορές αποτελούν επαναλαμβανόμενες πράξεις ή νοητικές διαδικασίες που το άτομο αισθάνεται την ανάγκη να εκτελέσει, συχνά για να μειώσει το άγχος ή την εσωτερική ένταση. Παρότι όλοι οι άνθρωποι μπορεί περιστασιακά να εμφανίσουν κάποιες «τελετουργικές» συνήθειες, όταν αυτές γίνονται έντονες και επηρεάζουν την καθημερινότητα, μπορεί να σχετίζονται με ψυχαναγκαστική διαταραχή.
Μία από τις πιο συνηθισμένες ψυχαναγκαστικές συμπεριφορές είναι το υπερβολικό πλύσιμο χεριών ή ο καθαρισμός. Τα άτομα αισθάνονται έντονο φόβο για μικρόβια ή μόλυνση και καταφεύγουν σε επαναλαμβανόμενο πλύσιμο, πολλές φορές πέρα από το φυσιολογικό. Αυτή η συμπεριφορά μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε δερματικούς ερεθισμούς ή κοινωνική απομόνωση.
Μια δεύτερη συχνή μορφή είναι ο συνεχής έλεγχος. Άτομα που εμφανίζουν αυτή τη συμπεριφορά μπορεί να ελέγχουν επανειλημμένα αν η πόρτα είναι κλειδωμένη, αν η κουζίνα είναι σβηστή ή αν έχουν ολοκληρώσει μια εργασία σωστά. Ο έλεγχος αυτός προσφέρει προσωρινή ανακούφιση, αλλά σύντομα επανέρχεται η αμφιβολία, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο.
Η τρίτη κατηγορία αφορά τις επαναλαμβανόμενες πράξεις με συγκεκριμένη σειρά ή «τελετουργίες». Για παράδειγμα, το άτομο μπορεί να χρειάζεται να κάνει πράγματα με αυστηρή σειρά ή συγκεκριμένο αριθμό φορών, όπως να ανοίγει και να κλείνει μια πόρτα τρεις φορές. Αν δεν ακολουθηθεί η ρουτίνα, προκαλείται έντονο άγχος.
Τέλος, συχνές είναι και οι ψυχαναγκαστικές σκέψεις, οι οποίες οδηγούν σε νοητικές επαναλήψεις ή «ουδετεροποίηση» σκέψεων. Το άτομο μπορεί να επαναλαμβάνει λέξεις ή φράσεις στο μυαλό του για να αποτρέψει κάτι που θεωρεί απειλητικό ή αρνητικό, παρότι στην πραγματικότητα δεν υπάρχει αντικειμενικός κίνδυνος.
Οι ψυχαναγκαστικές συμπεριφορές μπορεί να διαφέρουν σε ένταση και μορφή από άτομο σε άτομο, όμως κοινό τους χαρακτηριστικό είναι η ανάγκη για έλεγχο και η προσωρινή ανακούφιση από το άγχος. Όταν αυτές οι συμπεριφορές αρχίζουν να επηρεάζουν την καθημερινή ζωή, είναι σημαντικό το άτομο να ζητήσει βοήθεια από ειδικό ψυχικής υγείας, καθώς υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπευτικές προσεγγίσεις που μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά την ποιότητα ζωής.
