Η πρόληψη αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία για τη διατήρηση της υγείας. Πολλές παθήσεις μπορεί να εξελίσσονται χωρίς εμφανή συμπτώματα στα αρχικά στάδια, γι’ αυτό οι προληπτικοί έλεγχοι μπορούν να συμβάλουν στον έγκαιρο εντοπισμό αλλαγών που χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση. Οι εξετάσεις που χρειάζεται κάθε άνθρωπος, ωστόσο, εξαρτώνται από την ηλικία, το φύλο, το οικογενειακό ιστορικό και τους παράγοντες κινδύνου.
Μία από τις πιο συνηθισμένες εξετάσεις είναι ο αιματολογικός έλεγχος. Η γενική αίματος μπορεί να δώσει πληροφορίες για την κατάσταση των κυττάρων του αίματος, ενώ εξετάσεις όπως η γλυκόζη και η χοληστερόλη βοηθούν στην αξιολόγηση παραγόντων που συνδέονται με τον διαβήτη και την καρδιαγγειακή υγεία. Ανάλογα με το ιστορικό, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει και άλλες αιματολογικές εξετάσεις.
Σημαντικό μέρος του προληπτικού ελέγχου αποτελεί και η μέτρηση της αρτηριακής πίεσης. Η υπέρταση συχνά δεν προκαλεί συμπτώματα, αλλά μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών και άλλων προβλημάτων. Η τακτική μέτρηση μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό αυξημένων τιμών και στην έγκαιρη αντιμετώπισή τους.
Ανάλογα με την ηλικία και το φύλο, υπάρχουν επίσης συγκεκριμένες εξετάσεις προσυμπτωματικού ελέγχου. Για τις γυναίκες, το τεστ Παπανικολάου ή/και ο έλεγχος για HPV, σύμφωνα με τις ισχύουσες οδηγίες, συμβάλλει στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Η μαστογραφία χρησιμοποιείται για τον προληπτικό έλεγχο του καρκίνου του μαστού στις ηλικίες και στα χρονικά διαστήματα που συστήνονται.
Για την πρόληψη του καρκίνου του παχέος εντέρου, χρησιμοποιούνται εξετάσεις όπως ο έλεγχος κοπράνων για αίμα και, όταν ενδείκνυται, η κολονοσκόπηση. Παράλληλα, σε συγκεκριμένες ομάδες ανθρώπων μπορεί να συστήνεται έλεγχος για καρκίνο του πνεύμονα ή άλλες παθήσεις, ανάλογα με τους παράγοντες κινδύνου.
Δεν υπάρχει, επομένως, ένα ενιαίο πρόγραμμα εξετάσεων που να ταιριάζει σε όλους. Ο προληπτικός έλεγχος πρέπει να εξατομικεύεται και να πραγματοποιείται σε συνεργασία με γιατρό. Εξίσου σημαντικό είναι να μην περιμένουμε την προγραμματισμένη εξέταση όταν εμφανιστούν επίμονα ή ασυνήθιστα συμπτώματα. Η έγκαιρη αναζήτηση ιατρικής συμβουλής μπορεί να κάνει ουσιαστική διαφορά στη διάγνωση και την αντιμετώπιση πολλών παθήσεων.
