Το απότομο σήκωμα από το κρεβάτι ή την καρέκλα μπορεί μερικές φορές να προκαλέσει ζάλη, αδυναμία ή την αίσθηση ότι σκοτεινιάζει προσωρινά η όραση. Αν και ένα τέτοιο επεισόδιο μπορεί να είναι σύντομο, εξηγείται από έναν σημαντικό μηχανισμό του οργανισμού: τη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης όταν αλλάζει η θέση του σώματος.
Όταν βρισκόμαστε ξαπλωμένοι και σηκωνόμαστε όρθιοι, η βαρύτητα προκαλεί προσωρινή συγκέντρωση αίματος στα κάτω άκρα. Έτσι, για λίγο μπορεί να επιστρέψει μικρότερη ποσότητα αίματος στην καρδιά και να μειωθεί η παροχή αίματος προς τον εγκέφαλο.
Υπό φυσιολογικές συνθήκες, ο οργανισμός αντιδρά γρήγορα. Ειδικοί αισθητήρες στα αιμοφόρα αγγεία ανιχνεύουν τη μεταβολή και ενεργοποιούν μηχανισμούς που αυξάνουν τον καρδιακό ρυθμό και περιορίζουν τη διάμετρο ορισμένων αγγείων. Με αυτόν τον τρόπο, η αρτηριακή πίεση σταθεροποιείται και η αιμάτωση του εγκεφάλου διατηρείται.
Όταν η προσαρμογή αυτή δεν είναι επαρκής, μπορεί να εμφανιστεί ορθοστατική υπόταση. Πρόκειται για πτώση της αρτηριακής πίεσης μετά την έγερση, η οποία μπορεί να προκαλέσει ζάλη, θολή όραση, αδυναμία ή τάση λιποθυμίας. Η κατάσταση μπορεί να σχετίζεται με αφυδάτωση, απώλεια αίματος, ορισμένα φάρμακα ή παθήσεις που επηρεάζουν το νευρικό σύστημα και τη ρύθμιση της κυκλοφορίας.
Για να περιοριστεί ο κίνδυνος ενός επεισοδίου, είναι χρήσιμο να σηκωνόμαστε σταδιακά, ιδιαίτερα μετά από πολλές ώρες ύπνου. Όταν εμφανιστεί ζάλη, χρειάζεται να καθίσουμε ή να ξαπλώσουμε αμέσως, ώστε να αποφευχθεί μια πτώση. Η επαρκής πρόσληψη υγρών είναι σημαντική για πολλούς ανθρώπους, αλλά όσοι έχουν καρδιακή ή νεφρική νόσο πρέπει να ακολουθούν τις εξατομικευμένες οδηγίες του γιατρού τους.
Αν η ζάλη επαναλαμβάνεται, αν υπάρχουν λιποθυμίες ή αν το σύμπτωμα συνοδεύεται από πόνο στο στήθος, δύσπνοια ή νευρολογικές διαταραχές, απαιτείται ιατρική αξιολόγηση. Η μέτρηση της πίεσης σε διαφορετικές θέσεις και η ανασκόπηση των φαρμάκων μπορούν να βοηθήσουν στην αναζήτηση της αιτίας.
Ένα σύντομο αίσθημα ζάλης δεν σημαίνει πάντοτε ότι υπάρχει σοβαρό πρόβλημα. Όταν, όμως, επανέρχεται, αξίζει να διερευνηθεί αντί να θεωρείται αναπόφευκτο μέρος της καθημερινότητας.
