Έχετε κλείσει ποτέ τα μάτια σας και έχετε παρατηρήσει φωτεινά σχήματα, χρώματα, γραμμές ή ακόμη και εικόνες που μοιάζουν να κινούνται; Το φαινόμενο είναι αρκετά συνηθισμένο και στις περισσότερες περιπτώσεις αποτελεί φυσιολογικό αποτέλεσμα της λειτουργίας του οπτικού συστήματος και του εγκεφάλου.
Ακόμη και όταν τα μάτια είναι κλειστά, ο εγκέφαλος δεν σταματά να επεξεργάζεται οπτικές πληροφορίες. Ο αμφιβληστροειδής, το λεπτό στρώμα κυττάρων στο πίσω μέρος του ματιού που ανιχνεύει το φως, συνεχίζει να παρουσιάζει μικρή δραστηριότητα. Τα νευρικά κύτταρα στέλνουν σήματα στον εγκέφαλο και αυτά μπορεί να γίνουν αντιληπτά ως φωτεινές κουκκίδες, γραμμές ή ακανόνιστα σχήματα.
Αυτές οι οπτικές εμπειρίες ονομάζονται συχνά φωσφένια. Μπορούν να εμφανιστούν ακόμη πιο έντονα αν πιέσουμε κατά λάθος τα κλειστά βλέφαρα, καθώς η μηχανική πίεση μπορεί να διεγείρει τον αμφιβληστροειδή. Γι’ αυτό μπορεί να δείτε ξαφνικά ένα φωτεινό μοτίβο, παρότι βρίσκεστε σε σκοτεινό χώρο. Φυσικά, δεν είναι καλή ιδέα να πιέζετε τα μάτια σας για να προκαλέσετε αυτό το φαινόμενο.
Υπάρχει όμως και ένας δεύτερος μηχανισμός που γίνεται ιδιαίτερα αισθητός όταν προσπαθούμε να αποκοιμηθούμε. Καθώς ο εγκέφαλος μεταβαίνει από την εγρήγορση στον ύπνο, μπορεί να εμφανιστούν σύντομες εικόνες, πρόσωπα, χρώματα ή γεωμετρικά μοτίβα. Αυτές οι εμπειρίες ονομάζονται υπναγωγικές εικόνες και μπορούν να αποτελούν φυσιολογικό μέρος της μετάβασης στον ύπνο.
Η αντίληψη αυτών των σχημάτων επηρεάζεται επίσης από το περιβάλλον. Σε απόλυτο σκοτάδι, η απουσία εξωτερικών οπτικών ερεθισμάτων κάνει την εσωτερική δραστηριότητα του οπτικού συστήματος πιο εύκολα αντιληπτή. Η κούραση, η χαλάρωση και η προσπάθεια να αποκοιμηθούμε μπορεί επίσης να κάνουν τις εικόνες πιο έντονες.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, επομένως, τα παράξενα σχήματα που βλέπουμε με κλειστά μάτια δεν αποτελούν λόγο ανησυχίας. Είναι μια μικρή υπενθύμιση ότι η όραση δεν εξαρτάται μόνο από το φως που φτάνει στα μάτια, αλλά και από τη συνεχή δραστηριότητα του εγκεφάλου.
