Ένα τραγούδι, μια δυνατή ανάμνηση, μια συγκινητική στιγμή ή ακόμη και μια ξαφνική έκπληξη μπορεί να κάνει το δέρμα μας να ανατριχιάσει, παρότι η θερμοκρασία γύρω μας είναι απολύτως φυσιολογική. Οι μικρές τρίχες σηκώνονται, μπορεί να αισθανθούμε ένα σύντομο κύμα στο σώμα και για λίγα δευτερόλεπτα το δέρμα αποκτά εκείνη τη χαρακτηριστική όψη που θυμίζει «ανατριχίλα».
Η αντίδραση αυτή ονομάζεται πιλοκινητική αντίδραση και ελέγχεται από το αυτόνομο νευρικό σύστημα. Πρόκειται για το τμήμα του νευρικού συστήματος που ρυθμίζει αυτόματα πολλές λειτουργίες του οργανισμού, χωρίς να χρειάζεται να τις ελέγχουμε συνειδητά.
Σε κάθε τριχοθυλάκιο υπάρχει ένας πολύ μικρός μυς, ο λεγόμενος ορθωτήρας της τρίχας. Όταν ενεργοποιείται, συσπάται και τραβά την τρίχα προς τα πάνω. Αυτό δημιουργεί τα μικρά εξογκώματα στην επιφάνεια του δέρματος που αποκαλούμε «ανατριχίλα».
Στα ζώα, ο συγκεκριμένος μηχανισμός έχει μεγαλύτερη πρακτική σημασία. Όταν ένα ζώο κρυώνει, οι τρίχες του σηκώνονται και δημιουργούν ένα παχύτερο στρώμα αέρα κοντά στο δέρμα, συμβάλλοντας στη διατήρηση της θερμότητας. Η ίδια αντίδραση μπορεί επίσης να κάνει ένα ζώο να φαίνεται μεγαλύτερο όταν αισθάνεται απειλή.
Στους ανθρώπους, αντίθετα, το τρίχωμα του σώματος είναι πολύ λιγότερο πυκνό, επομένως η συγκεκριμένη λειτουργία έχει περιοριστεί. Ο μηχανισμός όμως έχει παραμείνει και μπορεί να ενεργοποιηθεί από έντονα συναισθήματα.
Ο φόβος, η έκπληξη, ο ενθουσιασμός, η συγκίνηση και η έντονη μουσική μπορούν να προκαλέσουν διέγερση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος. Το σύστημα αυτό προετοιμάζει τον οργανισμό για άμεση αντίδραση και μπορεί να προκαλέσει, μεταξύ άλλων, αύξηση των παλμών, αλλαγές στην αναπνοή και σύσπαση των μικρών μυών γύρω από τους τριχοθυλακίους.
Η ανατριχίλα, λοιπόν, δεν αποτελεί αποκλειστικά αντίδραση στο κρύο. Είναι ένα μικρό «απομεινάρι» ενός αρχαίου μηχανισμού επιβίωσης, ο οποίος σήμερα μπορεί να ενεργοποιείται ακόμη και από ένα συναίσθημα ή μια δυνατή εμπειρία.
Γι’ αυτό και μπορεί να ανατριχιάσουμε ακούγοντας ένα αγαπημένο τραγούδι ή βλέποντας μια συγκινητική σκηνή, χωρίς να έχει αλλάξει καθόλου η θερμοκρασία γύρω μας.
