Το χρώμα, η γεύση και ορισμένες από τις ιδιότητες των φυτικών τροφίμων συνδέονται με φυσικές ενώσεις που παράγονται από τα ίδια τα φυτά. Ανάμεσά τους βρίσκονται οι πολυφαινόλες, μια μεγάλη και ποικιλόμορφη ομάδα ουσιών που συναντάμε σε φρούτα, λαχανικά, όσπρια, ξηρούς καρπούς, βότανα και ροφήματα. Τα τελευταία χρόνια, οι ενώσεις αυτές έχουν προσελκύσει το ενδιαφέρον των επιστημόνων, κυρίως λόγω της αντιοξειδωτικής τους δράσης και της πιθανής συμβολής τους στην προστασία της υγείας.
Οι πολυφαινόλες δεν αποτελούν ένα ενιαίο συστατικό, αλλά περιλαμβάνουν πολλές διαφορετικές κατηγορίες, όπως τα φλαβονοειδή, τα φαινολικά οξέα, τις λιγνάνες και τις στιλβένες. Κάθε κατηγορία περιλαμβάνει ενώσεις με διαφορετικές ιδιότητες και διαφορετική παρουσία στα τρόφιμα. Για παράδειγμα, τα μούρα, τα μήλα και τα εσπεριδοειδή περιέχουν διάφορα φλαβονοειδή, ενώ το ελαιόλαδο και οι ελιές αποτελούν σημαντικές πηγές φαινολικών ενώσεων. Παράλληλα, το πράσινο και το μαύρο τσάι, ο καφές, το κακάο και τα σταφύλια μπορούν να προσφέρουν διαφορετικούς τύπους πολυφαινολών.
Μία από τις ιδιότητες που εξετάζονται περισσότερο είναι η αντιοξειδωτική τους δράση. Οι πολυφαινόλες μπορούν να συμμετέχουν σε μηχανισμούς που περιορίζουν την επίδραση του οξειδωτικού στρες, μιας κατάστασης που συνδέεται με την ανισορροπία ανάμεσα στην παραγωγή ελεύθερων ριζών και στην ικανότητα του οργανισμού να τις αντιμετωπίζει. Ωστόσο, η δράση τους στον ανθρώπινο οργανισμό είναι πιο σύνθετη από ό,τι δείχνουν οι εργαστηριακές μελέτες. Η απορρόφησή τους, ο μεταβολισμός τους και η αλληλεπίδρασή τους με το εντερικό μικροβίωμα επηρεάζουν το πώς αξιοποιούνται από το σώμα.
Ερευνητικά δεδομένα συνδέουν τη διατροφή που περιλαμβάνει ποικιλία φυτικών τροφίμων με καλύτερους δείκτες καρδιαγγειακής και μεταβολικής υγείας. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι οι πολυφαινόλες από μόνες τους προλαμβάνουν ή θεραπεύουν συγκεκριμένες ασθένειες. Τα πιθανά οφέλη τους εξετάζονται στο πλαίσιο της συνολικής διατροφής και του τρόπου ζωής, ενώ δεν έχουν όλες οι ενώσεις την ίδια δράση.
Για την καθημερινή διατροφή, η πρακτικότερη προσέγγιση είναι η ποικιλία. Η τακτική κατανάλωση φρούτων και λαχανικών διαφορετικών χρωμάτων, η επιλογή προϊόντων ολικής άλεσης, η ένταξη οσπρίων και ξηρών καρπών στα γεύματα και η χρήση εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου μπορούν να αυξήσουν την πρόσληψη πολυφαινολών. Δεν είναι απαραίτητο να αναζητά κανείς ένα συγκεκριμένο «υπερτρόφιμο», καθώς διαφορετικά τρόφιμα παρέχουν διαφορετικές ενώσεις.
Τέλος, τα συμπληρώματα πολυφαινολών δεν είναι ισοδύναμα με την κατανάλωση ολόκληρων τροφίμων και δεν είναι απαραίτητα για όλους. Η υψηλή συγκέντρωση ορισμένων ουσιών σε συμπληρώματα μπορεί να έχει διαφορετικές επιδράσεις από εκείνες που παρατηρούνται μέσω της συνήθους διατροφής. Η καλύτερη επιλογή παραμένει ένα ισορροπημένο διαιτολόγιο, πλούσιο σε φυτικές τροφές, που προσφέρει όχι μόνο πολυφαινόλες αλλά και φυτικές ίνες, βιταμίνες, μέταλλα και άλλα πολύτιμα συστατικά.
