Κάθε φορά που τρώμε ή πίνουμε, πραγματοποιείται μια πολύ γρήγορη και καλά συντονισμένη διαδικασία που τις περισσότερες φορές δεν αντιλαμβανόμαστε. Ο οργανισμός πρέπει να οδηγήσει την τροφή και τα υγρά προς τον οισοφάγο, ενώ ταυτόχρονα να εμποδίσει την είσοδό τους στην τραχεία και στους πνεύμονες.
Η κατάποση δεν είναι μία μόνο κίνηση. Περιλαμβάνει τη συνεργασία πολλών μυών του στόματος, του λαιμού και του λάρυγγα, ενώ το νευρικό σύστημα συντονίζει τη διαδικασία σε κλάσματα του δευτερολέπτου. Μόλις η τροφή ή το υγρό φτάσει στο πίσω μέρος του στόματος, ενεργοποιείται το αντανακλαστικό της κατάποσης.
Εκείνη τη στιγμή ο λάρυγγας μετακινείται προς τα πάνω και προς τα εμπρός. Παράλληλα, οι φωνητικές χορδές κλείνουν και η επιγλωττίδα συμβάλλει στην προστασία της εισόδου προς την αναπνευστική οδό. Με αυτόν τον τρόπο περιορίζεται σημαντικά η πιθανότητα να περάσει τροφή ή υγρό στην τραχεία.
Ταυτόχρονα, η αναπνοή διακόπτεται προσωρινά. Αυτή η πολύ σύντομη παύση είναι απολύτως φυσιολογική και αποτελεί μέρος του συντονισμού ανάμεσα στην αναπνοή και την κατάποση. Αμέσως μετά την ολοκλήρωση της κατάποσης, η αναπνοή συνεχίζεται.
Η τροφή κατευθύνεται στον οισοφάγο, έναν μυϊκό σωλήνα που οδηγεί στο στομάχι. Εκεί ενεργοποιούνται διαδοχικές μυϊκές συσπάσεις, οι οποίες μετακινούν το περιεχόμενο προς τα κάτω.
Όταν όμως ο μηχανισμός δεν λειτουργήσει απόλυτα σωστά, μπορεί να νιώσουμε ότι «πήγε κάτι στραβά». Ένας μικρός όγκος τροφής ή υγρού μπορεί να αγγίξει την είσοδο των αεραγωγών και να προκαλέσει βήχα. Ο βήχας αποτελεί έναν ακόμη μηχανισμό προστασίας και προσπαθεί να απομακρύνει το ερέθισμα.
Η διαδικασία γίνεται τόσο αυτόματα ώστε μπορούμε να καταπιούμε χωρίς να σκεφτόμαστε κάθε επιμέρους κίνηση. Παρ’ όλα αυτά, απαιτεί εξαιρετικά ακριβή συνεργασία ανάμεσα στο νευρικό σύστημα και σε πολλούς διαφορετικούς μυς.
Η προστασία των αεραγωγών κατά την κατάποση είναι ιδιαίτερα σημαντική, επειδή η είσοδος τροφής ή υγρών στους πνεύμονες μπορεί να προκαλέσει προβλήματα. Γι’ αυτό ο οργανισμός διαθέτει περισσότερους από έναν μηχανισμούς άμυνας: το κλείσιμο των φωνητικών χορδών, την κίνηση του λάρυγγα, την επιγλωττίδα και, όταν χρειάζεται, τον βήχα.
Έτσι, μια καθημερινή πράξη που διαρκεί ελάχιστο χρόνο αποτελεί στην πραγματικότητα ένα σύνθετο «χορογραφημένο» σύστημα. Κάθε κατάποση απαιτεί ακρίβεια, ώστε η τροφή να ακολουθήσει τον σωστό δρόμο και η αναπνευστική οδός να παραμείνει προστατευμένη.
