Τα όνειρα αποτελούν ένα από τα πιο παράξενα φαινόμενα του ύπνου. Μπορεί να ξυπνήσουμε έχοντας έντονη την αίσθηση ότι ζήσαμε μια ολόκληρη ιστορία, αλλά λίγα λεπτά αργότερα να μην μπορούμε να θυμηθούμε σχεδόν τίποτα. Άλλες φορές, ένα όνειρο παραμένει στη μνήμη μας για χρόνια. Η διαφορά αυτή συνδέεται με τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται και αποθηκεύει τις πληροφορίες κατά τη διάρκεια του ύπνου.
Τα περισσότερα όνειρα συμβαίνουν κατά τη διάρκεια της φάσης REM, αν και όνειρα μπορούν να εμφανιστούν και σε άλλες φάσεις του ύπνου. Κατά τη REM, η εγκεφαλική δραστηριότητα είναι αυξημένη και τα όνειρα συχνά είναι πιο ζωντανά και συναισθηματικά. Ωστόσο, η δημιουργία μιας εμπειρίας δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αυτή θα αποθηκευτεί ως σταθερή ανάμνηση.
Ένας σημαντικός παράγοντας είναι η στιγμή που ξυπνάμε. Αν ξυπνήσουμε κατά τη διάρκεια ή αμέσως μετά από ένα όνειρο, είναι πιθανότερο να θυμόμαστε περισσότερες λεπτομέρειες. Αντίθετα, όταν συνεχίζουμε να κοιμόμαστε και περνάμε σε άλλες φάσεις ύπνου, η ανάμνηση μπορεί να εξασθενήσει γρήγορα.
Επίσης, οι πληροφορίες που συνδέονται με έντονα συναισθήματα φαίνεται να έχουν περισσότερες πιθανότητες να παραμείνουν στη μνήμη. Ένα όνειρο που προκαλεί φόβο, χαρά, έκπληξη ή έντονη συγκίνηση μπορεί να μας μείνει περισσότερο, ακριβώς επειδή το συναισθηματικό του περιεχόμενο τραβά την προσοχή μας όταν ξυπνάμε.
Ρόλο παίζει και το πόσο γρήγορα επιστρέφουμε στις καθημερινές δραστηριότητες. Αν σηκωθούμε αμέσως, κοιτάξουμε το κινητό ή αρχίσουμε να σκεφτόμαστε τις υποχρεώσεις της ημέρας, η ανάμνηση του ονείρου μπορεί να αντικατασταθεί γρήγορα από νέες πληροφορίες.
Αντίθετα, όσοι προσπαθούν να θυμούνται τα όνειρά τους συχνά κρατούν σημειώσεις αμέσως μετά το ξύπνημα. Ακόμη και λίγες λέξεις μπορούν να βοηθήσουν, καθώς η προσπάθεια ανάκλησης ενισχύει την προσοχή στο συγκεκριμένο όνειρο.
Το ότι ξεχνάμε τα περισσότερα όνειρα, επομένως, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν ονειρευτήκαμε. Ο εγκέφαλος παράγει πολλές εμπειρίες κατά τη διάρκεια της νύχτας, αλλά μόνο ένα μικρό μέρος τους μετατρέπεται σε ανάμνηση που μπορούμε να ανακαλέσουμε αργότερα. Η μνήμη των ονείρων είναι, με άλλα λόγια, περισσότερο θέμα ανάκλησης παρά απουσίας ονείρων.
