Υπάρχει ένα ιδιαίτερα παράξενο φαινόμενο που μπορεί να συμβεί κατά τη μετάβαση από τον ύπνο στην πλήρη εγρήγορση: ξυπνάμε, έχουμε επίγνωση του χώρου γύρω μας, αλλά για λίγα δευτερόλεπτα δεν μπορούμε να κινήσουμε το σώμα μας.
Το φαινόμενο ονομάζεται υπνική παράλυση. Μπορεί να είναι πολύ τρομακτικό, ιδιαίτερα όταν κάποιος το βιώνει για πρώτη φορά, όμως σχετίζεται με έναν φυσιολογικό μηχανισμό του ύπνου.
Κατά τη διάρκεια της φάσης REM, στην οποία συνήθως εμφανίζονται τα πιο έντονα όνειρα, ο εγκέφαλος μειώνει προσωρινά τη δραστηριότητα των περισσότερων μυών του σώματος. Ο μηχανισμός αυτός θεωρείται ότι εμποδίζει το σώμα να εκτελεί πραγματικά τις κινήσεις που συμβαίνουν στα όνειρα.
Στην υπνική παράλυση, η εγκεφαλική εγρήγορση μπορεί να επανέλθει πριν αποκατασταθεί πλήρως η φυσιολογική μυϊκή κίνηση. Έτσι, το άτομο αισθάνεται ξύπνιο αλλά δεν μπορεί προσωρινά να κουνηθεί ή να μιλήσει.
Μερικοί άνθρωποι αναφέρουν επίσης ότι αισθάνονται πίεση στο στήθος ή ότι βλέπουν και ακούν πράγματα που δεν υπάρχουν πραγματικά στο δωμάτιο. Αυτές οι εμπειρίες μπορούν να σχετίζονται με στοιχεία του ονείρου που εξακολουθούν να είναι ενεργά τη στιγμή της αφύπνισης.
Η υπνική παράλυση μπορεί να διαρκέσει από λίγα δευτερόλεπτα έως λίγα λεπτά και συνήθως υποχωρεί από μόνη της.
Έχει συσχετιστεί με παράγοντες όπως η έλλειψη ύπνου, το ακανόνιστο πρόγραμμα ύπνου και ορισμένες διαταραχές του ύπνου. Μπορεί επίσης να εμφανιστεί περιστασιακά χωρίς να υπάρχει κάποιο υποκείμενο πρόβλημα.
Κατά τη διάρκεια ενός επεισοδίου, το σημαντικότερο είναι να θυμόμαστε ότι η αδυναμία κίνησης είναι προσωρινή. Η προσπάθεια για ήρεμη αναπνοή μπορεί να βοηθήσει μέχρι να περάσει.
Αν τα επεισόδια συμβαίνουν συχνά, προκαλούν έντονη ανησυχία ή συνοδεύονται από υπερβολική υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας, αξίζει να συζητηθούν με γιατρό ή ειδικό ύπνου.
