Έχει τύχει να βγείτε από ένα σκοτεινό δωμάτιο στο έντονο φως του ήλιου και να νιώσετε ξαφνικά την ανάγκη να φτερνιστείτε; Για ορισμένους ανθρώπους, η απότομη έκθεση σε δυνατό φως μπορεί πράγματι να προκαλέσει φτέρνισμα. Το φαινόμενο είναι γνωστό ως φωτοτικό αντανακλαστικό του φτερνίσματος και αποτελεί μια ιδιαίτερη αντίδραση του νευρικού συστήματος.
Το φαινόμενο εμφανίζεται συνήθως όταν κάποιος μετακινείται γρήγορα από ένα σκοτεινό περιβάλλον σε ένα πολύ φωτεινό, όπως όταν βγαίνει σε εξωτερικό χώρο μια ηλιόλουστη ημέρα. Δεν συμβαίνει όμως σε όλους. Εκτιμάται ότι ένα σημαντικό ποσοστό ανθρώπων παρουσιάζει αυτή την αντίδραση, ενώ η έντασή της μπορεί να διαφέρει από άτομο σε άτομο.
Ο ακριβής μηχανισμός δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως, όμως οι επιστήμονες θεωρούν ότι εμπλέκεται ο τρόπος με τον οποίο συνδέονται ορισμένες νευρικές οδοί. Το έντονο φως διεγείρει τον αμφιβληστροειδή, ο οποίος στέλνει πληροφορίες στον εγκέφαλο μέσω του οπτικού νεύρου. Κοντά σε αυτή τη νευρική οδό βρίσκεται το τρίδυμο νεύρο, το οποίο συμμετέχει στην αίσθηση του προσώπου και σε αντανακλαστικά που σχετίζονται με τη ρινική περιοχή.
Μία από τις θεωρίες υποστηρίζει ότι η έντονη διέγερση του οπτικού συστήματος μπορεί να επηρεάσει γειτονικά νευρικά κυκλώματα και να ενεργοποιήσει κατά λάθος το αντανακλαστικό του φτερνίσματος. Με απλά λόγια, τα νευρικά σήματα που προκαλούνται από το φως μπορεί να «μπερδευτούν» με εκείνα που σχετίζονται με τον ερεθισμό της μύτης.
Το φωτοτικό φτέρνισμα φαίνεται να έχει και κληρονομικό χαρακτήρα. Αν κάποιος από τους γονείς παρουσιάζει το συγκεκριμένο αντανακλαστικό, είναι πιθανότερο να εμφανιστεί και στα παιδιά, γεγονός που υποδηλώνει ότι συγκεκριμένοι γενετικοί παράγοντες μπορεί να παίζουν ρόλο.
Το φαινόμενο δεν θεωρείται συνήθως ένδειξη προβλήματος υγείας και δεν χρειάζεται θεραπεία. Ωστόσο, μπορεί να προκαλέσει μια στιγμιαία ενόχληση σε περιπτώσεις όπου απαιτείται απόλυτη προσοχή, όπως κατά την οδήγηση ή τον χειρισμό μηχανημάτων. Σε αυτές τις περιπτώσεις, είναι χρήσιμο να γνωρίζετε ότι το έντονο φως μπορεί να προκαλέσει φτέρνισμα και να αποφεύγετε να κοιτάτε απευθείας τον ήλιο.
Το φωτοτικό αντανακλαστικό αποτελεί ακόμη ένα παράδειγμα του πόσο περίπλοκος είναι ο τρόπος με τον οποίο ο εγκέφαλος συντονίζει διαφορετικές λειτουργίες του σώματος.
