Η εμπειρία μπορεί να είναι ιδιαίτερα τρομακτική: κάποιος αισθάνεται ότι έχει ξυπνήσει, αντιλαμβάνεται το περιβάλλον γύρω του, αλλά αδυνατεί να κινήσει το σώμα του ή να μιλήσει. Μερικές φορές συνοδεύεται από την αίσθηση ότι υπάρχει κάποιος στο δωμάτιο ή από την εντύπωση μιας πίεσης στο στήθος. Το φαινόμενο ονομάζεται υπνική παράλυση και, παρότι μπορεί να προκαλέσει έντονο φόβο, συνήθως είναι ακίνδυνο.
Γιατί συμβαίνει;
Κατά τη διάρκεια της φάσης REM του ύπνου, κατά την οποία εμφανίζονται τα περισσότερα όνειρα, ο εγκέφαλος περιορίζει προσωρινά τη δραστηριότητα των περισσότερων εκούσιων μυών. Αυτός ο φυσιολογικός μηχανισμός εμποδίζει τον οργανισμό να εκτελεί τις κινήσεις που ενδεχομένως εμφανίζονται στα όνειρα.
Στην υπνική παράλυση, η συνείδηση επανέρχεται πριν αποκατασταθεί πλήρως η μυϊκή λειτουργία ή, αντίστροφα, η μυϊκή ατονία της φάσης REM συνεχίζεται για λίγο μετά την αφύπνιση.
Έτσι, το άτομο μπορεί να αισθάνεται ξύπνιο, ενώ το σώμα του παραμένει προσωρινά ακινητοποιημένο.
Ποιοι παράγοντες ευνοούν την εμφάνισή της;
Η έλλειψη ύπνου, το ακανόνιστο ωράριο, οι συχνές αλλαγές στο πρόγραμμα ξεκούρασης και το έντονο στρες έχουν συσχετιστεί με συχνότερα επεισόδια. Η υπνική παράλυση μπορεί επίσης να εμφανιστεί σε ανθρώπους με ορισμένες διαταραχές ύπνου.
Τα επεισόδια διαρκούν συνήθως από λίγα δευτερόλεπτα έως μερικά λεπτά και υποχωρούν από μόνα τους.
Πότε χρειάζεται αξιολόγηση;
Όταν το φαινόμενο επαναλαμβάνεται συχνά, προκαλεί έντονη ανησυχία ή συνοδεύεται από υπερβολική υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας, είναι χρήσιμη η συζήτηση με γιατρό ή ειδικό ύπνου.
Η σταθερή ώρα κατάκλισης, η επαρκής διάρκεια ύπνου και η αντιμετώπιση του στρες μπορούν να μειώσουν την πιθανότητα επεισοδίων.
Η υπνική παράλυση δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος χάνει τον έλεγχο του σώματός του μόνιμα. Είναι ένα προσωρινό φαινόμενο που σχετίζεται με τη μετάβαση ανάμεσα στον ύπνο και την εγρήγορση.
