Μερικές φορές, αν πιέσουμε κατά λάθος τα κλειστά βλέφαρα ή δεχτούμε ένα ελαφρύ χτύπημα κοντά στο μάτι, μπορεί να εμφανιστούν για λίγα δευτερόλεπτα μικρές φωτεινές κουκκίδες, γραμμές ή σχήματα. Τα λεγόμενα «αστεράκια» δεν προέρχονται από κάποιο φως που υπάρχει πραγματικά μπροστά μας. Δημιουργούνται μέσα στο ίδιο το οπτικό σύστημα.
Η όραση ξεκινά όταν το φως φτάνει στον αμφιβληστροειδή, στο πίσω μέρος του ματιού. Εκεί βρίσκονται εξειδικευμένα κύτταρα που μετατρέπουν τα φωτεινά ερεθίσματα σε ηλεκτρικά σήματα. Τα σήματα αυτά ταξιδεύουν μέσω του οπτικού νεύρου προς τον εγκέφαλο, όπου τελικά δημιουργείται η εικόνα που αντιλαμβανόμαστε.
Όταν όμως ασκείται πίεση στο μάτι, μπορεί να διεγερθούν μηχανικά ορισμένα κύτταρα του αμφιβληστροειδούς. Τα κύτταρα αυτά δεν μπορούν να «γνωρίζουν» αν το ερέθισμα που δέχονται προέρχεται από φως ή από μηχανική πίεση. Όταν ενεργοποιηθούν, στέλνουν ηλεκτρικά σήματα προς τον εγκέφαλο.
Ο εγκέφαλος λαμβάνει αυτά τα σήματα και τα ερμηνεύει ως φωτεινή αίσθηση, παρότι στην πραγματικότητα δεν έχει εισέλθει περισσότερο φως στο μάτι. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται φωταψία και μπορεί να εμφανιστεί με διάφορες μορφές.
Παρόμοιες φωτεινές αισθήσεις μπορούν να προκύψουν και σε άλλες καταστάσεις. Για παράδειγμα, ορισμένοι άνθρωποι μπορεί να βλέπουν στιγμιαίες λάμψεις όταν μετακινούνται απότομα ή όταν υπάρχει κάποια μηχανική διέγερση των δομών στο εσωτερικό του ματιού.
Στην περίπτωση της πίεσης, τα «αστεράκια» συνήθως εξαφανίζονται γρήγορα μόλις σταματήσει το ερέθισμα. Αυτό συμβαίνει επειδή τα κύτταρα του αμφιβληστροειδούς επιστρέφουν στη φυσιολογική τους κατάσταση και τα ασυνήθιστα σήματα παύουν.
Ωστόσο, οι φωτεινές λάμψεις δεν πρέπει πάντα να αποδίδονται σε κάτι τόσο απλό. Αν εμφανίζονται ξαφνικά χωρίς να έχει προηγηθεί πίεση ή χτύπημα, ιδιαίτερα αν συνοδεύονται από πολλά νέα «μυγάκια» στο οπτικό πεδίο, σκιά ή απώλεια όρασης, χρειάζεται άμεση οφθαλμολογική αξιολόγηση. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να σχετίζονται με αλλαγές στο υαλώδες σώμα ή με προβλήματα στον αμφιβληστροειδή.
Έτσι, τα στιγμιαία «αστεράκια» μετά από πίεση αποτελούν ένα εντυπωσιακό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η όραση δεν εξαρτάται μόνο από το φως. Ο εγκέφαλος ερμηνεύει ηλεκτρικά σήματα από το μάτι και, όταν αυτά προκληθούν με διαφορετικό τρόπο, μπορεί προσωρινά να δημιουργήσει την αίσθηση ότι βλέπουμε φως εκεί όπου δεν υπάρχει.
