Ένα ξαφνικό τρομακτικό γεγονός, μια έντονη συγκίνηση ή ακόμη και μια ανατριχιαστική ιστορία μπορεί να προκαλέσει ένα χαρακτηριστικό φαινόμενο: οι τρίχες στο δέρμα μας σηκώνονται και εμφανίζεται αυτό που αποκαλούμε «ανατριχίλα». Πρόκειται για μια αυτόματη αντίδραση του οργανισμού, η οποία συνδέεται με τον τρόπο που το σώμα ανταποκρίνεται στον φόβο, στο κρύο και σε έντονα συναισθήματα.
Υπεύθυνο για αυτή την αντίδραση είναι το αυτόνομο νευρικό σύστημα, το οποίο ελέγχει λειτουργίες που δεν χρειάζεται να πραγματοποιούμε συνειδητά, όπως τον καρδιακό ρυθμό, την αναπνοή και τη διαστολή ή συστολή των αιμοφόρων αγγείων. Όταν ο εγκέφαλος αντιληφθεί μια πιθανή απειλή, ενεργοποιείται το λεγόμενο σύστημα «μάχης ή φυγής». Το σώμα προετοιμάζεται έτσι ώστε να αντιδράσει όσο το δυνατόν γρηγορότερα.
Στο πλαίσιο αυτής της αντίδρασης ενεργοποιούνται μικροσκοπικοί μύες που βρίσκονται στη βάση των τριχών και ονομάζονται ορθωτήρες των τριχών. Όταν συσπώνται, τραβούν την τρίχα προς τα πάνω, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται μικρές προεξοχές στην επιφάνεια του δέρματος. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται «ανατριχίλα» ή «χήνειο δέρμα».
Η αντίδραση έχει τις ρίζες της στην εξελικτική μας ιστορία. Στα ζώα που διαθέτουν πυκνό τρίχωμα, το σήκωμα των τριχών μπορεί να κάνει το σώμα να φαίνεται μεγαλύτερο και πιο απειλητικό απέναντι σε έναν αντίπαλο. Παράλληλα, όταν προκαλείται από το κρύο, η ανόρθωση του τριχώματος βοηθά στη δημιουργία ενός στρώματος αέρα κοντά στο δέρμα, το οποίο μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση της θερμότητας.
Στους ανθρώπους, όμως, το σώμα έχει πολύ λιγότερο τρίχωμα, επομένως η συγκεκριμένη αντίδραση δεν προσφέρει σημαντική πρακτική προστασία. Παρ’ όλα αυτά, ο ίδιος αρχαίος μηχανισμός εξακολουθεί να λειτουργεί.
Ενδιαφέρον είναι ότι δεν χρειάζεται πάντα να αισθανόμαστε φόβο για να ανατριχιάσουμε. Έντονη μουσική, μια συγκινητική στιγμή, ένα δυνατό συναισθηματικό γεγονός ή ακόμη και μια ξαφνική ανάμνηση μπορούν να προκαλέσουν παρόμοια αντίδραση.
Η ανατριχίλα, επομένως, αποτελεί ένα μικρό αλλά χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο ο εγκέφαλος και το σώμα συνεργάζονται. Ένας αρχαίος μηχανισμός επιβίωσης παραμένει ενεργός μέχρι σήμερα, αποκαλύπτοντας πόσο βαθιά είναι χαραγμένες στο σώμα μας οι αντιδράσεις που αναπτύχθηκαν κατά την εξέλιξη του ανθρώπου.
