Ένας ξαφνικός δυνατός θόρυβος, μια απρόσμενη εικόνα ή μια κατάσταση που αντιλαμβανόμαστε ως απειλητική μπορεί να κάνει την καρδιά να αρχίσει να χτυπά πολύ πιο γρήγορα. Πρόκειται για μια αυτόματη αντίδραση του οργανισμού στον φόβο, η οποία έχει ως βασικό στόχο να μας προετοιμάσει για να αντιμετωπίσουμε ή να απομακρυνθούμε από έναν πιθανό κίνδυνο.
Όταν ο εγκέφαλος αντιληφθεί μια απειλή, ενεργοποιεί γρήγορα το συμπαθητικό νευρικό σύστημα. Πρόκειται για τμήμα του αυτόνομου νευρικού συστήματος, το οποίο ελέγχει λειτουργίες που πραγματοποιούνται χωρίς συνειδητή προσπάθεια. Παράλληλα, τα επινεφρίδια απελευθερώνουν ορμόνες όπως η αδρεναλίνη, οι οποίες ενισχύουν την αντίδραση του οργανισμού.
Η αδρεναλίνη δρα στην καρδιά και αυξάνει τόσο τη συχνότητα όσο και τη δύναμη των παλμών της. Με αυτόν τον τρόπο, η καρδιά μπορεί να διοχετεύσει περισσότερο αίμα στους μυς, ώστε αυτοί να είναι έτοιμοι να κινηθούν γρήγορα. Παράλληλα, αυξάνεται η παροχή αίματος σε όργανα και ιστούς που χρειάζονται περισσότερη ενέργεια εκείνη τη στιγμή.
Η ίδια αντίδραση επηρεάζει και την αναπνοή. Οι αναπνοές μπορεί να γίνουν γρηγορότερες και βαθύτερες, αυξάνοντας την πρόσληψη οξυγόνου. Οι μύες επίσης τίθενται σε κατάσταση ετοιμότητας, ενώ άλλες λειτουργίες που δεν είναι άμεσα απαραίτητες για την αντιμετώπιση του κινδύνου περιορίζονται προσωρινά.
Ενδιαφέρον είναι ότι η καρδιά μπορεί να αρχίσει να χτυπά γρήγορα ακόμη και όταν ο κίνδυνος δεν είναι πραγματικός. Μια τρομακτική σκηνή σε μια ταινία ή μια ξαφνική έκπληξη αρκούν για να ενεργοποιήσουν τον ίδιο μηχανισμό, επειδή ο εγκέφαλος αντιδρά στην αντίληψη της απειλής και όχι μόνο σε έναν πραγματικό κίνδυνο.
Μόλις η κατάσταση περάσει, ενεργοποιείται σταδιακά το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα, το οποίο λειτουργεί σαν «φρένο» στη διέγερση. Οι παλμοί μειώνονται, η αναπνοή επανέρχεται και το σώμα επιστρέφει σταδιακά στην προηγούμενη κατάσταση.
Η γρήγορη καρδιακή λειτουργία όταν τρομάζουμε είναι, επομένως, ένα φυσιολογικό μέρος του μηχανισμού «μάχης ή φυγής». Πρόκειται για έναν αρχαίο μηχανισμό επιβίωσης που επιτρέπει στο σώμα να κινητοποιεί μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα τις απαραίτητες δυνάμεις για να αντιμετωπίσει μια δύσκολη ή απειλητική κατάσταση.
